Vitalistische architectuur van Ar-tuur

Modest in het landschap

Een opvallende woning in het Vlaamse heuvellandschap en toch zo ongezien en nederig ingebed in het landschap. Een creatie om van te smullen, precies door haar eenvoud en archetypische verschijning. Een heerlijk stukje vitalistische architectuur van Architectenbureau Ar-tuur, schitterend geënt op het verleden en het heden.

Tekst: Philip WILLAERT
Foto’s: Guy OBIJN

Het Vlaamse dorpje ligt er overdag stil en vredig bij. Van hieruit, op de hoger gelegen ‘berg’, is de Kwaremont in de Vlaamse Ardennen goed te zien bij heldere hemel. Wielerliefhebbers rijden in dit onooglijke gehucht met bosjes rond. Ook op een doordeweekse dag komen ze aanzetten in dit magische landschap. Een heuvellandschap waar de Ronde van Vlaanderen zich meteen thuis zou voelen met lastige ruwe kasseistroken.

Uitgerekend in dit glooiende landschap staat de woning ontworpen door het Architectenbureau Ar-tuur. Aan het machtig ontwerp van Lorenzo Kemel en Annelies Vancraeyveldt kan men moeilijk achteloos voorbij gaan. Al is het maar door de eenvoudige archetypische vormen, zo mooi gedrapeerd tegen de klimmende helling van een heuvel.

Vitalistisch

Het profiel zuiver gebald door de sierlijke en vooral eenvoudige formele eenheid van dak en muren. Een uitgesproken vitalistische architectuur waarvan de vormen de traditie dragen en tegelijkertijd naar het actuele wonen verwijzen dat zich expliciet richt op het landschap. Het langgerekte panoramische raam in de gevel spreekt in dit perspectief boekdelen. Het recreatieve aspect bepaalt de vorm en de oriëntatie van de architectuur, waardoor het landschap zich binnenin nog sterker en vooral breder presenteert. De woning ingelast in het zich ontvouwende landschap meet zich nederig met de natuur door schaal en omvang. Net zoals bij het beroemde villaproject Falling Water van Frank Lloyd Wright ontleent de woning zijn kracht aan het oude historische landschap waarvan de holle weg zo mooi en sterk getuigt. In een vergane bestaan stond op deze plek een schamele vierkamer hoeve uit circa 1850 waarin negen kinderen opgroeiden. “In werkelijkheid was het meer een ‘knechtenwoning’ dan een echte hoeve bestemd voor een landarbeider”, weet de bouwheer. Dat in tegenstelling tot het huidig bouwvolume waar de panoramische zichtbeleving nu net de belangrijkste architecturale component vormt. Een wens die de bouwheer op voorhand had geformuleerd, maar die, gelet op de sublieme ligging, voor de architecten voor de hand lag.

Waardige architectuur

De opdrachtgevers wensten in geen geval een pocherige villa, wel een woning met een geringe voetafdruk, bescheiden en toch waardige architectuur. Er moest voldoende licht in huis spelen waar de architecten bijzonder goed in zijn geslaagd. De gehele woning is letterlijk doorspoeld van licht en landschap waarmee door de architecten ruimschoots voldaan werd aan de wensen om de groene context te betrekken in de woonambiance.

Een aparte wens op het lijstje was dat er ruimte moest zijn voor een silo voor houtsnippers om te kunnen stoken op biomassa. Ook deze wens werd bewaarheid. “We stoken vandaag met het hout uit de bossen hier rondom”, weet de bouwheer trots.

Archetypisch

De woning knipoogt qua concept naar het traditioneel hoeveconcept compleet met zadeldak, evenwel zonder dat de nok het centrum van de woning bepaalt. Verwijzend naar de bestaande archetypische gebouwen, kreeg het volume een hellend dak, met een hedendaagse toets: de nok is iets uit de as getrokken, weg van de flank, waardoor het zwaartepunt op het landschappelijk verzicht gelegd wordt. Aangezien het volume binnenin open is tot in de nok, wordt de excentrische nok ook binnen ruimtelijk ervaren in de circulatiezone langs de lange raampartij met het verzicht.

Het wooncomplex bestaat uit twee geledingen: één hoofdvolume met leefruimtes genesteld op het hellend gedeelte van de heuvel, en één volume met slaapkamers ingebouwd in de helling van het terrein. Vanuit hun kamers kijken de kinderen uit op een omarmend ‘speelplein’ om naar hartenlust en beschermend te ravotten. Architectenbureau Ar-tuur: “Om optimaal te genieten van het landschap en de immense vergezichten plaatsten we de gebouwen evenwijdig met de helling. Het langgerekte hebben we visueel opgetild waardoor het lijkt te zweven net boven de helling. Om verglijden van de constructie te voorkomen werd een stevige betonnen kelder voorzien als fundament, onwrikbaar verankerd in de grond.”

Oostelijke Ochtendzon

Het slaapvolume kiest voor de oostelijke ochtendzon en de intieme sfeer van het binnenhof. Daarom wordt dit volume gesitueerd dwars op de helling. Om het ‘conflict’ met de natuurlijke helling van het terrein te neutraliseren, werd het slaapvolume in de helling ingebouwd. Het hellende landschap vloeit letterlijk over in het groendak op het slaapvolume, waardoor dit gedeelte van de woning bijna volledig aan het zicht onttrokken wordt.

Aan de woning paalt een vrijstaand volume complementair aan de woning. De bestemming ervan is polyvalent zowel in tijd als in ruimte: het ‘speelhuis’ voor de kinderen en hobbyruimte voor de ouders kan in een mum van tijd omgetoverd worden tot een ontmoetingsruimte voor vrienden en familie. Door deze toevoeging kan het wonen qua ruimtegebruik in elk geval nog groeien in de volgende fases van het leven.

Overigens heeft het wonen vandaag een meer dynamisch, flexibel en ruimere invulling gekregen. Denk maar aan de kangoeroewoning of wonen in meervoud. Honkvastheid en eenduidigheid behoren tot het verleden. In woningen als deze klinkt niet alleen de stem van de opdrachtgever maar ook die van deze tijd. Er zijn de ecologische en duurzame noden zoals de Canadese put gekoppeld aan balansventilatie. Bij de keuze van de materialen werd gelet op kwaliteit en duurzaamheid, aspecten die tegenwoordig extra tellen, maar tegelijkertijd de bouwkost omhoog drijven. Maar, wie goed isoleert en investeert in duurzaamheid voelt dit meteen aan zijn portemonnee nu de energieprijzen een meer dan grillig verloop kennen.

Over Architectenbureau Ar-tuur

Architectenbureau Ar-tuur werkt momenteel meestal in opdracht van privéklanten. Dat is zeker geen optie van het huis. Er is zeker het verlangen om andere domeinen aan te snijden, ook al door de rijke ervaring en gedrevenheid van Lorenzo en Annelies. Beiden studeerden aan het Sint-Lucasinstituut in Gent, nadien deden ze op verschillende bureaus ervaring op. De start van een eigen ontwerppraktijk in 2009 is dan ook goed getimed. Er was de rijpheid, de volgroeiing. Architect Annelies Vancraeyveldt: “De reactie in onze omgeving was toen wel van oei oei het is crisis en je start een eigen zaak….maar daar zijn we gewoon over heen gestapt. Je kan je altijd wel afvragen of het wel het goeie moment is. Het goede moment bestaat gewoon niet.”

In de dagelijkse praktijk van Architectenbureau Ar-tuur gaat het in eerste instantie om het conceptueel uittekenen van projecten. Annelies Vancraeyveldt: “We vertrekken nooit van een bepaalde stijl, dat is echt niet onze aanpak. Het concept moet kloppen met de verschillende actoren zoals ligging, context, oriëntatie, de wensen van de bouwheer, budget, licht… Al deze elementen nemen we mee in het ontwerpverhaal dat uiteindelijk draagvlak geeft aan het hele project. In dat zoeken vinden we ons ‘beroepsgeluk’, ik bedoel daarmee dat je met sterke concepten de bouwheer de meerwaarde van de architect meegeeft. Of je nu bouwt voor oud of jong, grote of kleine budgetten, je hebt een maatschappelijke rol te verdedigen. Dat is echt onze uitdaging. Wil je appreciatie, dan moet je die verdienen. We willen geenszins in slaap vallen en vervallen in flauwe routine. Het zoeken, het onderzoek alles bij elkaar geeft Architectenbureau Ar-tuur een geweldige drive. We merken dat elke dag opnieuw en het toffe is dat we dat ook zien aan onze opdrachtgevers en potentiële bouwheren.”

www.ar-tuur.be